หาดทราย:รอยต่อแห่งความสมดุลที่มนุษย์ต้องไม่คุกคาม

ช่วงนี้คนในสังคมเริ่มหันมาสนใจข่าวสารเรื่องชายหาดมากขึ้น หลังจากที่ชาวบ้านสะกอมที่รักและหวงแหนทรัพยากรชายฝั่ง ได้ลุกขึ้นมาทวงสิทธิ์ของเขา โดยการฟ้องร้องต่อศาลปกครองเมื่อวันที่ ๒๙ มกราคม ๒๕๕๑ ว่า การสร้างเขื่อนริมทะเลแบบต่างๆของกรมการขนส่งทางน้ำและพาณิชย์นาวี ได้เป็นต้นเหตุแห่งการพังทลายของชายหาดและฝั่งบ้านสะกอม ไม่ใช่เป็นเรื่องของน้ำทะเลสูงขึ้นแต่อย่างใด ซึ่งเรื่องนี้นับว่าเป็นความโชคดีของสังคมไทยโดยแท้ที่ความจริงความเท็จต่างๆ ที่สิงสถิตอยู่ในสังคมนี้มายาวนานจะได้รับการเปิดเผยเสียที อย่างไรก็ตามเพื่อความเข้าใจที่ถ่องแท้ต่อผู้สนใจในทรัพยากรชายหาดที่มีค่ายิ่งนี้ เราจึงต้องหันมาทำความเข้าใจธรรมชาติและพัฒนาการของชายหาด เพื่อช่วยกันรักษาทรัพยากรชายหาดที่สำคัญนี้ไว้ให้ลูกหลานได้ใช้ประโยชน์สืบไป

เราต่างรู้ว่าชายหาดเป็นรอยต่อระหว่างแผ่นดินและทะเล แต่มีน้อยคนที่จะเข้าใจถึงความสำคัญของมัน ว่าอะไรคือความวิจิตรบรรจงที่ธรรมชาติได้สร้างสรรค์ขึ้น เรามาลองพิจารณาหลักการอย่างง่ายๆว่า แผ่นดินที่เป็นของแข็งและน้ำทะเลที่เป็นของเหลว ซึ่งเป็นสสารที่มีคุณสมบัติและสถานะต่างกันอย่างสิ้นเชิงเช่นนี้ เมื่อมามาเจอะเจอกันย่อมเป็นสิ่งที่ไม่สามารถเข้ากันได้ด้วยประการทั้งปวง ดังนั้นธรรมชาติที่ชาญฉลาดจึงได้สร้างตัวกลางที่มีคุณสมบัติเฉพาะขึ้น นั่นคือ “หาดทราย” ที่มีลักษณะเป็นเสมือนกึ่งแข็งกึ่งเหลว ซึ่งเคลื่อนไหวได้แต่ขณะเดียวกันก็หนักแน่นเมื่ออยู่รวมกันเป็นกลุ่มก้อน จนแรงกระทำใดๆก็ไม่สามารถทำลายมันลงได้ หาดทรายผืนงามจึงถูกกำหนดให้หน้าที่หลักเป็นเสมือนกำแพงกันคลื่นตามธรรมชาติ ที่ป้องกันฝั่งที่เป็นแผ่นดินให้ปลอดภัยจากคลื่นลมที่มากระทำ เมื่อฝั่งมีความมั่นคงต้นไม้ก็งอกงาม แผ่นดินก็ขยายใหญ่ขึ้น คนและสัตว์น้อยใหญ่ก็ได้พึ่งพิง นี่แหละคือการกำเนิดแผ่นดินขวานทองของไทย ที่มาจากสมดุลอย่างลงตัวระหว่างคลื่นลมและตะกอนทรายที่ไหลมาจากแม่น้ำลำธารลงสู่ชายฝั่ง

ในความเป็นสถานะกึ่งแข็งกึ่งเหลวของหาดทรายนี้ ทำให้มันมีความซับซ้อนมากทั้งในเชิงกายภาพและนิเวศวิทยา ซึ่งในทางวิชาการถูกจัดให้เป็นบริเวณที่เรียกว่า “ช่วงรอยต่อหรือช่วงแปรเปลี่ยน (Transition Zone)” นั่นคือไม่ควรที่ใครจะไปกระทบกระเทือน เพราะจะไม่สามารถอธิบายได้ว่าอะไรจะเกิดขึ้นและรุกลามรุนแรงแค่ไหน ตัวอย่างอื่นๆของช่วงรอยต่อหรือแปรเปลี่ยนนี้ยังพบได้ทั่วไป เช่น รอยต่อระหว่างน้ำจืดกับน้ำเค็มในแม่น้ำ ที่รู้จักกันดีว่า “โซนน้ำกร่อย (Estuary)” อันเป็นบริเวณที่มีระบบนิเวศซับซ้อนมากที่สุดในบรรดาแหล่งน้ำทั้งหลายในโลก การรบกวนใดๆต่อโซนน้ำกร่อยย่อมทำลายความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรสัตว์น้ำอย่างฟื้นกลับไม่ได้

มีความเข้าใจคลาดเคลื่อนอย่างมากว่า คลื่นใหญ่ลมแรงทำให้ชายฝั่งถูกกัดเซาะดังที่ปรากฏเป็นข่าวโดยทั่วไป ในความจริงแล้วชายฝั่งอ่าวไทยได้ผ่านร้อนผ่านหนาวมายาวนานนับพันนับหมื่นปี ธรรมชาติได้คัดเลือกจัดสรรไว้อย่างลงตัวแล้วว่า ชายหาดใดจะเป็นเม็ดกรวด เม็ดทราย หรือโคลนตม และควรมีลักษณะรูปทรงอย่างไรที่จะสามารถมั่นคงกับคลื่นลมในที่นั้นๆได้ ให้เรานึกภาพเมื่อครั้งที่เรานั่งเล่นบนชายหาดว่า ขณะที่คลื่นในทะเลเคลื่อนที่เข้าหาฝั่งนั้น เมื่อมันมาถึงชายหาด คลื่นนั้นก็เริ่มไถลขึ้นไปตามความลาดของหาดทราย โดยหอบเอาเม็ดทรายเล็กๆไปกับมันด้วย เมื่อมันหมดแรงลงก็จะกองเม็ดทรายเหล่านั้นไว้บนชายหาด คลื่นทำหน้าที่เช่นนี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่าจนเกิดเป็นกองทรายชายหาด และในที่สุดหาดทรายก็แผ่ขยายใหญ่ขึ้น

นอกจากนี้ถ้าเราสังเกตให้ดีจะพบว่า ที่ใดที่มีชายหาดมั่นคง ที่นั้นคลื่นที่เข้าสู่ฝั่งจะมีขนาดเล็กลง และไม่เกิดการกระแทกชองคลื่นที่ชายฝั่ง ทำให้ไม่มีการฟุ้งกระจายของไอน้ำเค็ม ที่เป็นอันตรายต่อสรรพสิ่งบนแผ่นดิน เมื่อทุกอย่างดำเนินไปอย่างต่อเนื่องและมีเสถียรภาพ ระบบนิเวศของชายหาดทรายจึงเกิดขึ้น เต่าปูปลาได้มาวางไข่ ปูลมได้วิ่งเล่น หอยนานาชนิดได้แพร่พันธุ์ นกได้แหล่งพักพิงระหว่างอพยพ ฯลฯ นี่แหละ คุณค่าและคุณประโยชน์ของชายหาดทรายที่ซึ่งเป็นเสมือนเกราะกำบังที่ให้ชีวิต ที่เราท่านควรพึงตระหนักรู้และช่วยกันรักษาไว้ให้คงอยู่เพื่อลูกหลานสืบไป

BWN (Beach Watch Network)

ที่มา http://www.bwn.psu.ac.th

This entry was posted in วิชาการ. Bookmark the permalink.

One Response to หาดทราย:รอยต่อแห่งความสมดุลที่มนุษย์ต้องไม่คุกคาม

  1. Boon says:

    สรรพสิ่งในโลกล้วนอยู่กันแบบคู่ขัดแย้ง
    แต่ที่ดำรงอยู่ได้ตลอดมา
    ก็เพราะมีรอยต่อเป็นส่วนเชื่อมประสาน
    ดังเช่นความสัมพันธ์ระหว่างแผ่นดินกับทะเล
    ที่มีหาดทรายเป็นส่วนเชื่อมต่ออย่างลงตัว

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s